Magdalena Trojanowska - BlackRock. Jak przejąć świat, tak by nikt się nie zorientował AUTOGRAF

BlackRock. Jak przejąć świat, tak by nikt się nie zorientował to książka o nowej globalnej architekturze dominacji – o świecie, w którym system finansowy staje się fundamentem współczesnego przymusu.

W centrum tej zmiany znajduje się firma Larrego Finka – BlackRock – największy na świecie zarządca aktywów, kontrolujący biliony dolarów i współdecydujący o losach tysięcy spółek, całych sektorów gospodarki, a nawet państw. Poprzez fundusze indeksowe, system Aladdin oraz standardy ESG, firma ta nie tylko inwestuje i zarządza kapitałem. Współtworzy normy, według których oceniane jest to, co dziś określa się mianem „odpowiedzialnego” działania gospodarczego. W jednym miejscu spotykają się ideologia i kapitał, a granica między nimi zaciera się niemal niezauważalnie.

To książka o nowym, miękkim totalitaryzmie – takim, który nie potrzebuje formalnych zakazów ani spektakularnych aktów likwidacji niewygodnych branż. Wystarczy podnieść poziom ryzyka, zwiększyć koszt kapitału, zaostrzyć kryteria dostępu do finansowania. Jego mechanizm działa subtelnie: nie zakazuje, lecz czyni nieopłacalnym. Nie eliminuje wprost, lecz zmienia warunki gry tak, by jedne modele działalności traciły rację bytu, a inne zyskiwały uprzywilejowaną pozycję. Wpływ nowej finansowej władzy rozciąga się na obszary, w których zapadają decyzje o bezpieczeństwie wewnętrznym państw, międzynarodowych konfliktach a nawet kontroli populacji.

Jest to zarazem opis – i spełniająca się na naszych oczach prognoza – świata, w którym wolność formalnie istnieje, lecz koszt niezgodności z systemowymi wytycznymi nieustannie rośnie. Suwerenność państw uzależniona zostaje od ocen rynków, a jednostka redukowana do profilu w systemie zarządzania ryzykiem.

Magdalena Trojanowska – prawnik, informatyk i dziennikarka, członek Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Współtwórczyni i współwłaścicielka Wydawnictwa Wektory, wieloletni prezes Stowarzyszenia „Rodzice Chronią Dzieci”. Autorka audycji radiowych i internetowych, redaktorka kwartalnika „Opcja na Prawo”, inicjatorka kampanii i konferencji poświęconych ochronie dzieci. Znana z krytyki kontrowersyjnych regulacji prawnych oraz projektów WHO, IHR i Konwencji Stambulskiej. Autorka książki Ziemia nieobiecana. Strefa Gazy: eksterminacja, technologiczna kontrola i hipokryzja Zachodu.

***

Najbardziej uderzające jest to, że dzierżenie sterów nie wymaga formalnego przejęcia władzy. BlackRock nie musi wydawać poleceń ani narzucać rządom swoich decyzji – wystarczy, że Aladdin, używany przez kluczowych graczy rynku, zinterpretuje dane w określony sposób. W świecie zdominowanym przez jednolite modele oceny ryzyka, ta interpretacja staje się faktem rynkowym: kapitał przepływa, waluty się umacniają lub słabną, obligacje drożeją albo tracą na wartości. Regulatorzy mogą dopiero później próbować reagować, ale w praktyce to rynek już „przepracował” decyzję za nich. W efekcie państwa, nawet te o największych gospodarkach, zaczynają dostosowywać własną politykę fiskalną, monetarną czy inwestycyjną do rytmu narzuconego przez algorytm – a to oznacza subtelne, lecz realne przesunięcie suwerenności w stronę prywatnego systemu decyzyjnego.

Nieprzenikalny dla nikogo z zewnątrz kod to tylko jeden sposób unikania nadzoru jakichkolwiek organów. Inny, mniej rzucający się w oczy, ale równie skuteczny, to wykorzystanie istniejącej architektury prawnej i umiejętnego jej wykorzystywania, a zwłaszcza omijania. Pozycja i spryt BlackRocka pozwala mu decydować, gdzie i w jakim zakresie podlega on prawu. Technologia i prawo splatają się tu w jeden mechanizm: kod jest niedostępny, a miejsce, w którym jest uruchamiany, może być poza zasięgiem lokalnego nadzoru.

[...] Kiedy państwo nie ma własnych narzędzi analizy, zaczyna myśleć cudzym mózgiem – w erze cyfrowej suwerenność gospodarcza w coraz mniejszym stopniu zależy od rezerw walutowych i siły militarnej, a coraz bardziej od zdolności samodzielnego modelowania przyszłości. Kraje nie doceniające kapitału jakim są dane czy zdolności poznawcze, oddają – świadomie lub nie – część swojej podmiotowości decyzyjnej podmiotom prywatnym, co przekłada się na realną utratę kontroli nad polityką gospodarczą.

(Fragment książki)