Zofia Kossak - Bursztyny

Książka S.O.S.! jest wyjątkowa dla twórczości Zofii Kossak. Powieść, wydana tylko raz w 1934 r. nie przenosi nas w odległe, historyczne czasy, lecz ukazuje ówczesną rzeczywistość, przede wszystkim podejmuje trudny problem nędzy i sieroctwa dzieci.

Powieść Ku swoim jest próbą opisania dramatu Polaków na Kresach Wschodnich po przejściu rewolucji bolszewickiej, zagładzie ziemiaństwa oraz zniszczeniu polskiej kultury.

Książka ukazuje dramatyczne dylematy naszych rodaków, którzy zostali po drugiej stronie granicy: czy będą mogli zachować wiarę i polskość w bezbożnym państwie? Co robić w sytuacji zagrożenia bolszewicką ideologią dla wychowania dzieci? Jaką podjąć decyzję — wracać czy zostać? Czy nie jest zdradą opuszczenie rodzinnej ziemi i grobów najbliższych?

Historycznym tłem powieści są dzieje Rzeczypospolitej w kluczowym dla jej dalszych losów okresie, gdy na obliczu środkowoeuropejskiej potęgi z początków XVII wieku widać już rysy, które niebawem będą skutkowały rozpadem z takim trudem budowanych więzi narodowych.

Na kartach książki Zofii Kossak „Ognisty wóz” odnajdujemy historie o cudach, o niezwykłej ingerencji Bożej Opatrzności w zwyczajną ludzką codzienność. Autorka przenosi nas do świata Starego Testamentu (opowiadania: „Widzę Go!” i „Ognisty wóz”); rodzącego się chrześcijaństwa („Mędrcy świata”, „Słupnik i kusiciel”) i okupacyjnej rzeczywistości („Naglące wołanie”, „Noc i świt”). Jest to dopiero drugie wydanie książki, wzbogacone o opowiadanie „Zmartwychwstał prawdziwie”, które ze względu na ingerencję cenzury nigdy wcześniej nie było publikowane.

W odległym od wydarzeń europejskich zakątku, w szczelnie odciętej od powstającego właśnie państwa polskiego ziemi, działy się rzeczy wielkie, o całej przyszłości tego kraju na długie czasy decydujące. Padał w gruzy dawny porządek, oparty na rządach dynastii carskiej, ale zarazem starano się także doszczętnie zburzyć wszelkie ślady dominującej tam kulturalnie polskości. Autorka patrzała z bliska na postęp tych usiłowań i miała sposobność obserwować je jak najdokładniej, będąc jedną z ich ofiar.

Historia Polski to także historia świętych, których ona na przestrzeni tysiąclecia wydała, tych bardziej i mniej znanych, którzy jednak współtworzyli, często jako postaci pierwszoplanowe, ojczyste dzieje. Wybitny autor tej książki, profesor Feliks Koneczny, zaprasza nas w podróż poprzez wieki oglądane przez pryzmat oddziaływania świętych i ogólnie chrześcijaństwa na losy Polaków i ich państwa, jako czynnika scalającego, jednoczącego, a nierzadko wręcz ratującego byt narodu.

Przebywający w Rzymie w 1631 roku ciężko chory książę Mikołaj Sapieha, wojewoda litewski i właściciel Kodnia, doznaje cudownego uzdrowienia przed obrazem Matki Bożej Gregoriańskiej. Jego prośba o podarowanie obrazu spotyka się z odmową papieża Urbana VIII. Książe z iście kmicicową fantazją porywa obraz i wywozi do Polski, aby w rodzinnym Kodniu oddawać mu cześć i dziękować Matce Bożej za odzyskane zdrowie. Za ten czyn zostaje wyklęty przez papieża.

Dziedzictwo to składająca się z trzech części saga rodzinna Kossaków.

W części III Zofia Kossak i Zygmunt Szatkowski opisują pięć miesięcy przygotowań do Powstania Styczniowego oraz jego wybuch i przebieg w różnych rejonach kraju. Ostatni rozdział sagi wieńczy przejmująca scena pożegnania arcybiskup Szczęsnego Felińskiego, który po procesji Bożego Ciała w 1863 roku, poprowadzonej ulicami Warszawy wbrew woli carskiej władzy, został zmuszony do opuszczenia stolicy i udania się do Petersburga. Wśród tłumnie zgromadzonej pod pałacem arcybiskupim inteligencji warszawskiej stali Juliuszowie Kossakowie z synami.