Mirek Osip-Pokrywka - Estonia, ilustrowany przewodnik historyczny. Inflanty Północne i Rewal

Cztery krainy historyczne rozciągające się na terenie współczesnej Łotwy. Kurlandia na zachodzie, centralnie Semigalia, Liwlandia na północy, Łatgalia na południowym wschodzie – historycznie określana jako Polskie Inflanty, oraz stołeczna Ryga, najważniejsze miasto średniowiecznych Inflant. Każda z krain zilustrowana szczegółową mapą, a w przypadku Rygi planem miasta – ułatwiającymi orientację w terenie i precyzyjną lokalizację.

Ponad 100 miejscowości bogato zilustrowanych autorską fotografią (700 zdjęć!), w tym około pół tysiąca historycznych obiektów – ze szczegółowym opisem tych, które cechują związki z polskim dziedzictwem kulturowym sięgającym czasów I i II Rzeczypospolitej.

Kolorowa mapa o wymiarach 100 x 68 cm. Mapa obejmuje teren Wielkiego Księstwa Litewskiego wraz z południową część Kurlandii i Inflant tereny koronne: Ruś Czerwona, Wołyń, Podole i ukrainne, ale bez Dzikich Pól, wschodni fragment Górnych Węgier, skrawek Siedmiogrodu i Bukowinę. Zachowano polskie nazewnictwo, pokazano aktualny przebieg szos, dołączono stare plany Kijowa i Wilna. Zasięg mapy – na północy: Lipawa, Jakobsztad, Newel; na południu: Debreczyn, Suczawa, Bielce, ujście Jahorlika do Dniestru; na wschodzie: środkowy bieg Dniepru, Kijów, Biała Cerkiew, Humań; na zachodzie: Warszawa, Tarnów, Miszkolc. Na odwrocie opis Kresów z 1914 r.

Rozważania, czy zamiana Kresów na „Ziemie Zachodnie” jest zyskiem czy stratą, są raczej tematami dla historyków, prawników, socjologów, ekonomistów, filozofów. Piszącemu o literaturze pozostaje znacznie skromniejszy obszar refleksji. Ale jedno nie może podlegać dyskusji: I i II RP były bardzo ciekawym eksperymentem cywilizacyjnym – ich terytorium zamieszkiwali przybysze z dwóch kontynentów – Europy i Azji. Co ich do nas przyciągało, często na naszą zgubę? Co ich od nas, jako np. katolików, odtrącało? Lektura tych szkiców stara się na te pytania odpowiedzieć. Na inne pytanie: - Czy bez Kresów, bez Wilna, Grodna, Lwowa, Tarnopola, Łucka, Krzemieńca, da się żyć? - odpowiedzieć trudno. Da się na pewno wegetować – ale wielkie źródło różnorodności i rozmachu duchowego - wysycha. Bez pamięci o Kresach, bez ludzi tam urodzonych i ukształtowanych, stajemy się narodem „bez korzeni”, podobnym do innych – ani lepszym, ani gorszym. Byle jakim.

"Korzenie sięgające dawnych Kresów Wschodnich ma dzisiaj ponad 6 milionów Polaków czyli prawie 20% żyjących w Kraju rodaków. Miliony - paradoksalnie często tych samych ludzi - Polaków mieszka aktualnie na Południowych i Zachodnich Kresach państwa polskiego. Niestety świadomość kresowa zarówno historyczna jak i współczesna nie należy do ważnych i silnych stron naszej narodowej refleksji."

Historia Szkocji – jednego z najrzadziej zaludnionych krajów europejskich – to historia znikania. Najpierw z północnej części kraju, Highlands, zniknęli ludzie – wysiedlono ich na wybrzeże, by zrobić miejsce dla owiec. Po mieszkańcach zostały zręby domów i dzikie kozy, potomkinie opuszczonych zwierząt domowych. Gdy hodowla owiec przestała być opłacalna, na wyjałowionej ziemi zamieszkały jelenie, które miały przysporzyć rozrywki zamożnym myśliwym. Zniknął dawny, zrównoważony ekosystem. Wielu z wysiedlonych mieszkańców Highlands zostało rybakami. W sezonie za nimi i za ławicami śledzi podążały tysiące ludzi: herring lassies – dziewczęta pracujące przy obróbce ryb, bednarze i kupcy. Rozwijała się kolej, dzięki której to, co złowione, szybko docierało na londyńskie stoły. Po I wojnie światowej i to się zmieniło, a w końcu populację ryb przełowiono. Teraz do dawnych portów i nadmorskich osad zaczęli nadciągać turyści.

Patrycja Bukalska warstwa po warstwie odkrywa ślady dawnego życia Szkocji, zapisane w kamieniach, zagrzebane w ziemi i w archiwach, ukryte w ludzkiej pamięci. Jej książka to wielowątkowa opowieść utkana z szumu fal, wiatru i głosów z przeszłości.