Sławomir Koper - Najbliższe kresy. Ostatnie polskie lata

Kolorowa mapa o wymiarach 100 x 68 cm. Mapa obejmuje teren Wielkiego Księstwa Litewskiego wraz z południową część Kurlandii i Inflant tereny koronne: Ruś Czerwona, Wołyń, Podole i ukrainne, ale bez Dzikich Pól, wschodni fragment Górnych Węgier, skrawek Siedmiogrodu i Bukowinę. Zachowano polskie nazewnictwo, pokazano aktualny przebieg szos, dołączono stare plany Kijowa i Wilna. Zasięg mapy – na północy: Lipawa, Jakobsztad, Newel; na południu: Debreczyn, Suczawa, Bielce, ujście Jahorlika do Dniestru; na wschodzie: środkowy bieg Dniepru, Kijów, Biała Cerkiew, Humań; na zachodzie: Warszawa, Tarnów, Miszkolc. Na odwrocie opis Kresów z 1914 r.

Najbardziej na północ wysunięta część Polskich Kresów rozciągająca się na terenie współczesnej Estonii.
W czasach I Rzeczpospolitej tereny dwóch inflanckich: województw dorpackiego i parnawskiego. W średniowieczu ziemie stanowiące dominium biskupów ozylskich i Zakonu Kawalerów Mieczowych, z największą twierdzą północnych Inflant Rewalem, obecnie stołecznym Tallinem. Każda z czterech krain zilustrowana szczegółową mapą, w przypadku Tallina planem miasta – ułatwiającymi orientację w terenie i precyzyjną lokalizację.

Ponad 100 miejscowości bogato zilustrowanych autorską fotografią (700 zdjęć!), w tym około pół tysiąca historycznych obiektów – ze szczegółowym opisem tych, które cechują związki z polskim dziedzictwem kulturowym sięgającym czasów I i II Rzeczypospolitej oraz współczesności.

Terytorium dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego rozciąga się na terenach dzisiejszej Litwy i Białorusi. Każde z tych państw z dumą odnosi się do spuścizny największego organizmu politycznego Europy. Na ziemiach litewskich pozostały dawne stolice Księstwa: Wilno, Kowno i Troki; Białorusini remontują po swojemu siedziby dawnych rodów magnackich i przypominają, że najważniejsze dokumenty Wielkiego Księstwa zostały spisane nie w litewskim, ale w ruskim języku.

Monumentalne dzieło z serii Dopalanie Kresów.

W czwartym tomie Kresowych rezydencji przedstawiono 55 miejscowości z zespołami rezydencjalnymi z przedwojennego województwa wołyńskiego. Jedynie w 30 z nich zachowały się – w różnym stanie – główne obiekty: dwory, pałace lub zamki. Stanowią one niespełna 5 procent ogólnej liczby siedzib ziemiańskich istniejących na tym obszarze przed II wojną światową. Wszystkie znajdują się obecnie w granicach Ukrainy.

Stanisław Srokowski ceniony jest głównie za ekspresyjny styl, wstrząsające opowiadania i powieści kresowe. Motywy z jego książek i wyznań złożyły się na wybitny film Wojciecha Smarzowskiego, „Wołyń”. Obecnie pisarz wrócił do poezji. I to w zaskakujący sposób. Związany z awangardą literacką XX w., jawi się w tym zbiorze, jako wysublimowany erudyta tradycyjnych wierszy klasycznych.

Gdyby zapytać przechodnia na ulicy, z czym kojarzą mu się Kresy, bez namysłu odpowie: Lwów, Wilno, Nowogródek, niektórzy dorzucą jeszcze Krzemieniec.

A przecież Kresy to nie tylko legendarne stolice polskości, to także zaścianki i stanice.

To również zapomniane Kresy – te w dawnych Inflantach Rzeczypospolitej. To właśnie stamtąd pochodziło wielu artystów, polityków i wojennych bohaterów, którzy znakomicie zapisali się na kartach polskiej historii. To na uniwersytecie w Dorpacie biło polskie serce, a na politechnice w Rydze kształciły się młode kadry techniczne odrodzonego państwa polskiego. Musimy stale o tym przypominać.

Piękna pod każdym względem powieść przedstawia losy Polaków pod zaborem rosyjskim na Wileńszczyźnie od upadku Powstania Styczniowego aż do życia w wolnej Polsce po odzyskaniu niepodległości.

Książka zawiera opis losów Józefa Olsiewicza (1870-1936), zaś równocześnie, na tle jego perypetii życiowych, ukazana jest panorama życia Polaków od czasów popowstaniowych aż po Wielki Kryzys lat 30. XX wieku, z takimi zjawiskami owego czasu, jak: emigracja Polaków za ocean, walka o katolickość, odzyskanie niepodległości, wreszcie pobożność, zwyczaje i - codzienne życie. Dodatkowo, książka dokładnie oddaje topografię Wileńszczyzny przełomu XIX i XX wieku. Pisząc o życiu prostych ludzi, autorka opisała wytrwałą i nieugiętą walkę Narodu Polskiego o wolność i niepodległość. Całą książkę i losy jej bohatera przenika duch, który można podsumować słowami, będącymi wyznaniem wiary naszych ówczesnych Rodaków: "Bóg, Honor, Ojczyzna".