Filozofia

Faidros należy do dialogów najbardziej znanych i od strony tematyki pokrewnych bodaj najsłynniejszemu: Uczcie. Oba pochodzą prawdopodobnie z okresu średniego twórczości Platona, a więc z lat 70. IV w. p.n.e.

Fabuła jest kameralna, w cieniu platanu nad rzeczką za murami Aten Sokrates dyskutuje z młodym Fajdrosem i wygłasza mowy o miłości. To jedyny dialog Platona, który ukazuje mentora za miastem, wśród przyrody. Sokratesowi bowiem „drzewa nic nie mówią”, mówią mu coś tylko ludzie. 

Dialog napisany krótko po śmierci Sokratesa jest pochwałą sokratejskiej cnoty, a jednocześnie krytyką swoistego rodzaju nihilizmu sofisty Gorgiasza i (acz innego rodzaju) jego ucznia Polosa. Polemizując z Kaliklesem porusza zaś Sokrates problem wskazań życiowych: czy iść za drogą kariery, ale też za drogą natury, gdzie silniejszy zawsze zwalczy słabszego, czy ważniejsze jest poszukiwanie prawdy. Platon podkreśla w Gorgiaszu  wymiar etyczny naszych działań.

W swoim dziele Platon maluje obraz państwa idealnego: sprawiedliwy podział zadań, równouprawnienie kobiet i mężczyzn, staranna edukacja. Państwo idealne jednak brutalnie wkracza w najintymniejsze sfery życia obywateli.

Na ile myśl katolicka zdołała zareagować na nowe prądy intelektualne, które pojawiały się w drugiej połowie XIX i na początku następnego stulecia, takie jak modernizm, marksizm, psychoanaliza, oraz na przemiany społeczne, które im towarzyszyły? Czy udało się chrześcijaństwu, a zwłaszcza katolicyzmowi, z jego filozofią, antropologią i koncepcją społeczną dać odpowiedź na laicyzm i ateizm nowych nurtów? Czy potrafi być ono wciąż owym „światełkiem” wskazującym właściwy kierunek wszystkim ludzkim działaniom, zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i społecznym oraz politycznym?

Niniejsza publikacja stara się odpowiedzieć na powyższe pytania i wprowadzić Czytelnika w złożony kontekst zagadnień, do których one prowadzą.

Wydaje nam się, że całe dobrodziejstwo, jakie metafizyka tomistyczna może wyciągnąć z zetknięcia się z filozofiami nowożytnymi, polega na zmuszeniu jej do refleksji nad własnymi źródłami i poddaniu ich krytyce, a także na zobowiązaniu jej do pełniejszego i głębszego wyartykułowania swej epistemologii. Tylko tyle i aż tyle. W pewnym sensie jest to bardzo niewiele, ponieważ nie dodaje nic do korpusu prawd, które metafizyka tomistyczna już posiadała. Z drugiej jednak strony jest to znaczny postęp, ponieważ zapewnia jej to wyraźniejszą samoświadomość.

Nasz wykład będzie składał się z trzech części. Pierwsza będzie głównie polemiczna, druga opisowa, a trzecia dogmatyczna. Są to jednak tylko ogólne motywy przewodnie, ponieważ nie sposób całkowicie oddzielić od siebie tych trzech punktów widzenia.”

Fragment z Wprowadzenia

"Nie należy (...) oczekiwać, że znajdzie się tutaj wyczerpujące zestawienie filozofii nowożytnej. Na tak niewielu stronach nie jest to możliwe, a przy pierwszym kontakcie nie jest to też pożyteczne. Z obfitości filozofii nowożytnych wybraliśmy więc te, które wydały nam się najważniejsze. 

Dla każdego omawianego autora podajemy w zarysie główne wątki jego myśli, nie wchodząc w techniczne detale, które bynajmniej nie są konieczne. Chcemy wydobyć idee przewodnie i przedstawić je w sposób tak jasny i prosty, jak to możliwe.

Historia filozofii współczesnej ks. Rogera Verneaux to kontynuacja jego Historii filozofii nowożytnej, obejmująca okres od Marksa do Sartre’a.

Myśl Konecznego już za jego życia, a szczególnie po II wojnie światowej doświadczyła cenzury per non est. Fakt ten stawia polską filozofię humanistyki oraz samą humanistykę przed obowiązkiem i moralną powinnością jej przypomnienia, komentowania i przyswojenia współczesnej nauce.

Biographia literaria (1817) Samuela Taylora Coleridge’a to zbiór szkiców o tematyce filozoficznej i krytycznoliterackiej, ujętych w ramy autobiografii intelektualnej. Dzieło powstało z połączenia dwóch tekstów, pierwotnie planowanych jako osobne książki.

Chwała Greków (...) pokazuje bowiem, jak olbrzymi wkład w rozwój nauki i sztuki w dobie średniowiecza mieli Bizantyńczycy. I co ciekawe, tworzyli oni kulturę głównie w oparciu o wzorce greckie: klasyczne, hellenistyczne, poźnoantyczne, a największą ich zasługą jest bycie pewnego rodzaju medium – przekaźnikiem starożytności do czasów nowożytnych.

Odkryciem autora książki Chwała Greków jest to, że owo przekazywanie odbywało się już w średniowieczu, a nie dopiero po roku 1453, czyli po upadku Konstantynopola inicjującym niejako renesans. (…) Chwała Greków to z jednej strony chwała Starożytnych, twórców wielkiej literatury, historiografii, filozofii, a z drugiej – chwała ich potomków, Greków średniowiecznych, którzy tę kulturę zachowali, przekazali, zainspirowali nią i nauczyli jej łacinników.

Thomas Paine (1737–1809) to jedna z najznaczniejszych i najbardziej oryginalnych postaci światowej myśli politycznej. Choć był Anglikiem, położył wielkie zasługi na rzecz oderwania Ameryki od opresyjnej macierzy i przyczynił się do powstania niepodległego państwa. A wszystko to za sprawą publikowanego tu (po raz pierwszy w przekładzie na język polski) pamfletu z 1776 roku.

"Logika jest bowiem najbardziej sprawnym narzędziem spośród wszystkich sztuk i bez niej nie można w sposób doskonały zapoznać się z żadną nauką; przy czym odmiennie od narzędzi materialnych, nie zużywa się ona przez częste stosowanie, ale przeciwnie, rozwija się przez ciągłe i pilne uprawianie dowolnej innej nauki." (ze Wstępu)