Grzegorz Górny - Duchowa historia Polski. Millenium dwu koronacji

Przez osiem wieków Polska była monarchią, w tym przez kilkaset lat Rzecząpospolitą, która posiadała króla. Te osiem wieków to historia wielkich wodzów, jak Bolesław Chrobry czy Jan III Sobieski, budowniczych potęgi – jak Kazimierz Jagiellończyk czy Zygmunt Stary, obrońców i wskrzesicieli niepodległości – jak Władysław Łokietek czy Jan Kazimierz, a także – świętych, jak królowa Jadwiga, czy jej patronka, matka Henryka Pobożnego. Ta historia stworzyła Polskę.

Kiedy się kończy? W istocie chyba dopiero wtedy, gdy Rada Regencyjna – miesiąc po proklamowaniu niepodległości Polski – przekazała Józefowi Piłsudskiemu najpierw wojskową, potem cywilną władzę. A może jeszcze później… Co historia ta mówi nam dziś o władzy suwerennej i jej źródłach, o relacjach między państwem a narodem, o naszej historii i kulturze?

W 1000-lecie koronacji Bolesława Chrobrego i Mieszka II kwestie te rozważa szereg osobistości naszego życia religijnego, kulturalnego, politycznego. Czy te osiem wieków to historia definitywnie zamknięta? „Obecność Korony” to jednocześnie raport o Wielkiej Tradycji Państwowej. Oby nie zgasła.

Są w dziejach narodów wydarzenia, których wpływ na przyszłe wieki jest nieprzemijający. Dla nas takim wydarzeniem jest bez wątpienia koronacja w roku 1025 na króla Bolesława, księcia Polan, zwanego potem Chrobrym lub Wielkim. Był on zarazem władcą zjednoczonych plemion na rozległych ziemiach, których rozmiar przekraczał obszar dzisiejszej Rzeczypospolitej. Chrobry stworzył państwo, które stało się mocarstwem w ówczesnej Europie. Był postrachem dla wrogów i oparciem dla przyjaciół, walecznym wodzem i rozsądnym strategiem. Jego wpływy rozciągały się od Kolonii i Ratyzbony po Kijów, od bałtyckiego Pomorza po Morawy i Dunaj. Umacniał swe państwo w silnej więzi z chrześcijaństwem i zachodnią kulturą. Prowadził niezależną politykę zarówno wobec cesarza zachodniego – rzymskiego, jak i wschodniego – bizantyńskiego.

Publikacja syntetycznie i przejrzyście przedstawia czytelnikowi husarię jako unikalną w historii  wojskowości formację oraz jej dzieje, w oparciu o najnowsze badania i prace naukowe. 

Husaria to nie tylko legenda, nieudolnie pokazywana na ekranach kin. Dzięki takim entuzjastom historii jak Jakub Pokojski, dowiadujemy się jak naprawdę wyglądała szarża husarii, jakich umiejętności wymagała od rycerza, jaką wunderwaffe były polskie kopie husarskie. Ze zdumieniem dowiemy się, że husarze, tak łatwo w filmach spadający z konia, w istocie mieli najniższy w historii odsetek strat osobowych w wyniku działań bojowych, niedościgły nawet dla amerykańskich rangersów.

W polskiej historiografii, mimo upływu lat, nadal występują tematy, które albo nie spotkały się z należytym zainteresowaniem ze strony badaczy, albo są całkowicie pomijane. Grupą takich zagadnień są biografie wybitnych postaci, zasłużonych w określonej dziedzinie życia społecznego. Szczególnie zaś w dalszym ciągu niewiele wiemy o życiu i poglądach politycznych głoszonych przez osoby związane z Narodową Demokracją.

Jedną z takich postaci jest Karol Stefan Frycz. Publicysta związany z szeregiem czasopism endeckich, komentator rzeczywistości politycznej z ambicjami do przedstawienia swojej wizji dziejów Polski, wielki admirator Węgier, niezwykle ceniący barok, który – w wyniku zawieruchy wojennej – aż dwukrotnie został więziony w KL Auschwitz, gdzie ostatecznie zginął. Jest to – z racji swojego życiorysu i też niebanalnych zapatrywań politycznych – postać szczególna i wymagająca przypomnienia szerszemu gronu.

Arkadiusz Meller

Książka nagrodzona nagrodą główną za 2025 rok dla najlepszej książki poświęconej historii i myśli politycznej Narodowej Demokracji przyznawaną przez Fundację im. Romana Dmowskiego