Adam Wielomski - W poszukiwaniu Katechona. Teologia polityczna Carla Schmitta

Podstawą prezentowanej książki są trzy artykuły Autora, powstałe z materiałów zgromadzonych przy pisaniu pracy Teokracja papieska 1073-1378. Myśl polityczna papieży, papalistów i ich przeciwników. Teksty te układają się w logiczny ciąg, opisując kolejno: - średniowieczne papiestwo i uniwersalizm polityczny Kościoła tego okresu; - średniowieczne cesarstwo i ideę zjednoczenia Europy przez Niemców; - powstanie doktryny suwerennego państwa narodowego.

Z tych trzech artykułów wyłania się opis trzech zasadniczych komponentów tworzących w tamtych czasach trzy ośrodki władzy politycznej, zwykle wobec siebie mocno konkurencyjnych. Były to papiestwo, cesarstwo i monarchie narodowe, później przekształcone w państwa narodowe.

Sobór Trydencki to bez wątpienia wydarzenie szczególne w dziejach Kościoła katolickiego. Jego Ojcom nie udało się co prawda uratować jedności chrześcijaństwa zachodniego — jak pamiętamy, Kościół wschodni zerwał z Rzymem już w XI w. i nigdy, mimo wielu prób podejmowanych na przestrzeni wieków, nie udało się choćby powrócić do stanu sprzed 1054 r. — ale niewątpliwie powstrzymał dalszy rozpad rzymskiego katolicyzmu, dokonał reform podnosząc poziom moralny duchowieństwa i pogłębił rozumienie Chrystusowego orędzia.

 Znany ze średniowiecza spór o inwestyturę podkopał pozycję papieża i cesarza, ośmielił ich lenników. Wraz z pojawieniem się reformacji, najpierw w obszarze wiary, a zaraz potem, a właściwie równolegle, w obszarze polityki ujawniły się nowe ośrodki i centra kwestionujące władzę zarówno papieża, jak i cesarza, i uznające, że nie sprawują władzy z nadania jednego z nich, ale otrzymały ją od Boga... albo od ludu, który zresztą zaczął dość szybko spychać Boga z tronu prosto w niebyt. Z czasem obok papiestwa i cesarstwa wyłoniła się władza suwerenna, a więc w pełni niezależna, a nadto zwiększająca swe prerogatywy. Władcy przestali liczyć się z prawem Bożym, naturalnym, jak i tradycyjnym, i fundamentalnym, zmierzano bowiem ku absolutyzmowi rozumianemu zarówno jako suwerenność, jak i wszechmoc.

Czy konserwatysta może być masonem? Mało kto w Polsce słyszał o martynizmie, czyli o ezoterycznym wolnomularstwie rozwijającym się obok dobrze opisanych lóż antyklerykalnych i antyreligijnych. Loże tego kierunku działały we Francji, we Włoszech i po troszę w Niemczech. Była to masoneria mistyczna i antyklerykalna równocześnie. Martyniści stworzyli doktrynę konserwatyzmu ezoterycznego, wedle którego hierarchia polityczna miała odzwierciedlać dostęp do poznania tajemnych prawd o porządku świata. Głosili, że świat winien być pojmowany sakralnie, a władzę w nim sprawować winny mające dostęp do tajnej wiedzy elity. Obserwując świat współczesny widzimy, że demokracja staje się coraz większą fikcją, a światem rządzi elita złożona z bankierów, finansistów, udziałowców międzynarodowych korporacji, która rada byłaby odwołać się do starych zasad konserwatywnego elitaryzmu i hierarchii. Oto mamy elitę „mądrzejszych”, którym marzy się społeczeństwo kastowe, jak w Indiach. Co ciekawe, martyniści też swój wzrok kierowali ku kastowemu społeczeństwu Hindusów. Czy to jest tylko przypadek czy wyraz ponadczasowej tendencji?

W 1517 roku Marcin Luter wystąpił ze swoimi 95 tezami, które przede wszystkim poddawały krytyce przekonanie, że można odkupić swoje winy, płacąc za nie brzęczącą monetą. Jednak współczesny czytelnik tez Lutra zauważy bez trudu, że niemiecki zakonnik zakwestionował też zakres władzy papieskiej. Jego zdaniem papież na władzę ograniczoną prawem kościelnym i w istocie rozciąga się ona tylko na to, co on dam postanowił. Papieżowi nie podlegają książęta ani biskupi, posłuszeństwo mu jest zbędne. Ponadto każdy chrześcijanin "ma udział we wszelkich darach Chrystusowych i kościelnych", jest więc sam sobie papieżem.

Trudno powiedzieć, czy Luter chciał rozbić jedność świata chrześcijańskiego, ale niewątpliwie zapoczątkował proces jej rozpadu. Czy zaś w czymkolwiek udało mu się poprawić ludzi, ich stosunek do siebie wzajem i do Boga? — w świetle wiedzy, jaką dało nam pięć wieków dziejów cywilizacji od wystąpienia Lutra — jest pytaniem retorycznym.

Podczas gdy oczy Polaków skierowane są na Wschód, za naszą zachodnią granicą doszło do zasadniczej zmiany polityki zagranicznej. Niemcy już nie ukrywają, że marzy im się budowa imperium europejskiego pod własnym przywództwem. Zmiany te prawie w ogóle nie są śledzone i rozumiane w Polsce. Poza ogólnikowymi hasłami i zarzutami, często robionymi na potrzeby bieżącej polityki, nie prowadzi się żadnych poważanych analiz choćby różnych znaczących wypowiedzi niemieckich polityków, z których jednoznacznie wynika, że Europa musi posiadać wspólną politykę zagraniczną i wspólną armię. Polska już nie raz w swojej historii przespała takie momenty zwrotne. Na ten moment wszystko wskazuje, że prześpi to także i tym razem. Chyba, że Polacy wreszcie obudzą się ze snu, w którym się pogrążyli i zrozumieją, jakie zagrożenie idzie do nas zza naszej zachodniej granicy.

Czy Polsce opłaca się należeć do Unii Europejskiej? Po 20 latach członkostwa warto zadać sobie to pytanie z punktu widzenia chłodnej, realistycznej polityki oraz prostej kalkulacji zysków i strat. Niniejsza książka to autorski bilans tego okresu, oparty na analizie ekonomicznej, która pokazuje, że w pewnych kwestiach zyskujemy, w innych zaś tracimy.