Adam Wielomski - Imperium rationis. Państwo suwerenne w zachodniej myśli politycznej XVI i XVII stulecia

Książka Marcina Gajka to pasjonująca próba poszukiwania pomostu między klasyczną myślą republikańską, gdzie poczucie zakorzenienia we wspólnocie politycznej oraz cnoty obywatelskie odgrywają fundamentalną rolę, a wolnościowym etosem liberalizmu z jego wywyższeniem roli jednostki.

Podstawą prezentowanej książki są trzy artykuły Autora, powstałe z materiałów zgromadzonych przy pisaniu pracy Teokracja papieska 1073-1378. Myśl polityczna papieży, papalistów i ich przeciwników. Teksty te układają się w logiczny ciąg, opisując kolejno: - średniowieczne papiestwo i uniwersalizm polityczny Kościoła tego okresu; - średniowieczne cesarstwo i ideę zjednoczenia Europy przez Niemców; - powstanie doktryny suwerennego państwa narodowego.

Z tych trzech artykułów wyłania się opis trzech zasadniczych komponentów tworzących w tamtych czasach trzy ośrodki władzy politycznej, zwykle wobec siebie mocno konkurencyjnych. Były to papiestwo, cesarstwo i monarchie narodowe, później przekształcone w państwa narodowe.

Sobór Trydencki to bez wątpienia wydarzenie szczególne w dziejach Kościoła katolickiego. Jego Ojcom nie udało się co prawda uratować jedności chrześcijaństwa zachodniego — jak pamiętamy, Kościół wschodni zerwał z Rzymem już w XI w. i nigdy, mimo wielu prób podejmowanych na przestrzeni wieków, nie udało się choćby powrócić do stanu sprzed 1054 r. — ale niewątpliwie powstrzymał dalszy rozpad rzymskiego katolicyzmu, dokonał reform podnosząc poziom moralny duchowieństwa i pogłębił rozumienie Chrystusowego orędzia.

"Celem tej książki jest wykazanie, że w latach 1871-1945 Niemcami nie kierował żaden nacjonalizm – czyli chęć posiadanie własnego suwerennego państwa narodowego z narodowymi granicami – lecz chęć budowy imperium obejmującego cały kontynent europejski, z Niemcami jako tzw. narodem imperialnym, czyli sprawującym kierownictwo nad pozostałymi narodami. (…) Celem tej książki jest wykazanie, że Niemcami w 1914 i w 1939 roku nie kierował żaden nacjonalizm, który zderzył się z nacjonalizmami innych narodów. Niemcy chcieli wybudować w Europie własne imperium, traktując cały nasz kontynent jako teren podboju w stylu kolonialnym. Nacjonalistami byli obywatele państw narodowych, które stawiły tym planom czynny i zbrojny opór, nie chcąc zostać podbitymi i ujarzmionymi przez imperium, aby stać się terenem eksploatacji po to, by Berlin mógł stanąć do konkurencji z innymi imperiami w celu walki o prymat nad światem".

Fragment Wstępu

Czy konserwatysta może być masonem? Mało kto w Polsce słyszał o martynizmie, czyli o ezoterycznym wolnomularstwie rozwijającym się obok dobrze opisanych lóż antyklerykalnych i antyreligijnych. Loże tego kierunku działały we Francji, we Włoszech i po troszę w Niemczech. Była to masoneria mistyczna i antyklerykalna równocześnie. Martyniści stworzyli doktrynę konserwatyzmu ezoterycznego, wedle którego hierarchia polityczna miała odzwierciedlać dostęp do poznania tajemnych prawd o porządku świata. Głosili, że świat winien być pojmowany sakralnie, a władzę w nim sprawować winny mające dostęp do tajnej wiedzy elity. Obserwując świat współczesny widzimy, że demokracja staje się coraz większą fikcją, a światem rządzi elita złożona z bankierów, finansistów, udziałowców międzynarodowych korporacji, która rada byłaby odwołać się do starych zasad konserwatywnego elitaryzmu i hierarchii. Oto mamy elitę „mądrzejszych”, którym marzy się społeczeństwo kastowe, jak w Indiach. Co ciekawe, martyniści też swój wzrok kierowali ku kastowemu społeczeństwu Hindusów. Czy to jest tylko przypadek czy wyraz ponadczasowej tendencji?

Żyjemy dziś w epoce totalnej konfrontacji zasady narodowej i państwa narodowego z wyrosłym z liberalizmu kosmopolitycznym globalizmem – czyli światem bez narodów, kultur i religii, opartym na równie liberalnej formule światowego wolnego rynku przepływu towarów, produkcji i wszelkich idei oraz wartości. Indyferencja, globalizm i kosmopolityzm to trzy mutacje starego liberalizmu na początku XXI wieku. Z tej konstatacji zrodziła się idea tej książki. Chcieliśmy dokonać oględzin chorego zachodniego świata i postawić dobrze umotywowaną diagnozę o jego wirusowym zakażeniu liberalizmem – światopoglądową pandemią dotykającą także Polski.

Pontyfikat Grzegorza VII, którego rozpoczęcie wyznacza zarazem początek okresu omawianego przez prof. Adama Wielomskiego, inicjuje czas największych osiągnięć myśli ludzkiej w dziedzinie rozumienia, definiowania i budowy porządku teokracji chrześcijańskiej. Koniec tego okresu to schizma zachodnia roku 1378, która była w części politycznym skutkiem kryzysu myśli scholastycznej wywołanego przez pojawienie się naturalistycznych i antyreligijnych interpretacji Arystotelesa w XIV stuleciu (Marsyliusz z Padwy, Wilhelm z Ockham).

Lektura Praw dziejowych Konecznego, choć nie jest łatwa dla współczesnego człowieka, może pomóc mu realizować własne życie celowo, a przez to czynić je normalnym, dobrym, prawdziwym oraz pięknym, może także ostatecznie dopomóc w budowie życia społecznego bez błędów i głupoty, bo „bezsilne jest zło w życiu zbiorowym, dopóki nie urządzi z siebie imitacji dobra, ażeby móc wyłudzić współpracę obywateli pragnących dobra. Dlatego w życiu zbiorowym głupota (a choćby tylko naiwność) jest gorsza od samego zła, nie byłoby bowiem zła w życiu publicznym, gdyby nie znajdowało oparcia pomiędzy dobrymi, gdyby nie było przyjmowane w najlepszej myśli. [...] Nigdy źli niczego nie utworzą bez pomocy dobrych, więc odkąd (dobrzy –) wycofają się z przedsionków zła, zło musi upaść.

Dr hab. Paweł Skrzydlewski, prof. PWSZ Chełm